Hoe het wordt - daar gaat het om! (Bagaimana jadinya - itulah yang penting!)

Nieuwe elite in Indonesië: hoe het was onder de Hollanders is niet belangrijk Door H. N. APPEL DJAKARTA. — De omzichtige landgenoot met Aziatische ervaring zei waarschuwend: „U zult hier niets bereiken als u plompweg er op los vraagt en alleen logisch probeert te redeneren. Dit is Oosters, dit is anders, dit is irrationeel. X oorzichtig, meneer!” De levendige, veel oudere zakenman, die voor een grote Nederlandse maatschappij onderhandelde, had me echter gezegd: „De beste ambassadeur die we hier kunnen krijgen, is de man die in staat is Soekamo op zijn schouder te kloppen, gezellig met hem in het Nederlands te praten, en die toch de indruk achterlaat dat hij als ambassadeur bliksems goed beseft dat de één het in de hele wereld bekende en misschien wel invloedrijke staatshoofd is, en de ander de hoge ambtenaar. Als je als Nederlander de mensen hier van hoog tot laag als een onderontwikkeld volkje wilt behandelen — berg je dan maar op. Doe maar gewoon beleefd en netjes, en waarom niet nieuwsgierig?” 'Muur HEEFT MEN als Nederlander een speciale leidraad voor,,de omgang met Indonesiërs” nodig om de situatie van thans enigermate te begrijpen? Om onder de huid te komen van dit land, waar nog altijd een stukje — een klein stukje, zeggen de Indonesiërs zelf — Nederland in steekt? Vast staat dat de Nederlander die als leidraad hanteert „De Aziatische ziel is anders, behandel haar met zachtheid”, op een muur van wantrouwen stuit. De Indonesiërs hebben een gevoelig zintuig voor de waarneming van meerderwaardigheidscomplexen van anderen. Aan de andere kant achten ze het niet beneden hun stand om tamelijk arrogant een deel van de sociaal-economische ellende van thans nog altijd op de schouders van „kolonialen” en „neo-kolonialen” af te schuiven. Van wie ze dan ook hulp éisen, niet vragen. Ze zijn niet van plan daarvoor een knieval te doen. Dit spelen ze met een trots, die handig geretoucheerd is tot een verwijt dat op het kantje van de hooghartigheid wordt geuit. Een jonge in Rotterdam afgestudeerde econoom („Hoe doet Feijenoord het?”, was een van zijn vragen) hief bezwerend zijn handen op toen ik hem, na de kennismaking, vroeg hoe het ging in het bedrijf waarin hij werkte. Een bedrijf dat, als vroegere Nederlandse onderneming met een grote naam, door de staat was overgenomen. „Langzaam”, zei hij afwerend, alsof hij bang was dat ik „neo-kolonialistisch” rekenschap zou vragen over zijn beleid, „laten we bij het begin beginnen”. En, als bij het schaakspel, werden de stukken eerst rechtop gezet: „Wie zijn wij, waar waren wij, wat doen wij?” Daarna begon het spel alsof het beslist noodzakelijk! is elkaar intiem te kennen om een zakelijk gesprek te voeren. IK VROEG: a „Economi- ] sche ellende en monetaire chaos zijn hier feiten. Zijn zij een gevolg van een beleid dat de mond vol van revolutie en indoctrinatie heeft? Staat de welvaart niet op een al te laag pitje?" Hij zei: „Welvaart is een betrekkelijk begrip. Het is noodzakelijk dat de revolutie er diep in gebracht wordt. Maar aenKt u toen vooral niet aat we hier niet werken. We werken als paarden. In al onze van de buitenlanders overgenomen bedrijven, die helaas pas veertig tot vijftig procent van hun produktiecapaciteit hebben bereikt, gaan we vooruit. We doen veel aan efficiency, we hebben onze trainees, we lopen niet achter de feiten aan.” Plotseling lachend, alsof de hemel eindelijk openbrak, zei hij: „En in de kamer, waarin vroeger in ons hoofdgebouw één Hollandse directeur werkte, werken we thans met een hele ploeg”. „Zó on-efficiënt?”, vroeg ik „Nee, antwoordde hij, zonder me te overtuigen, „maar we benutten nu iedere kamer tot de laatste vierkante meter.” Hij behoorde tot de jonge, half- en heel-intellectuele generatie van rond de dertig, die in dit land een belangrijke plaats inneemt. Een ander lid van deze elite, een jonge jurist werkzaam bij de niet-communistische vakbond Soksi, ontkende dat zijn bond als eerste taak had de directe behartiging van de materiële belangen van zijn paar miljoen leden. „Natuurlijk, daar gaat het ook om. Maar in de eerste plaatr dienen we de idealen van de revolutie te verwezenlijken, dienen we het volk een eigen identiteit, een eigen volksbewustzijn te geven”. En later zei hij: „Hoe het onder de Hollanders hier was, is niet meer belangrijk. Hoe het nu is, moge verontrustend schijnen, maar het gaat snel voorbij. Hoe het wordt, daar gaat het om”. Overmorgen yo PRATEN in het algemeen de van politiek bezeten leden van de nieuwe elite van Indonesië. Ze zeggen dat ze in hun vakbond, in hun bedrijf en op hun krant niet werken voor vandaag of voor morgen, maar voor overmorgen. Zelf leven ze bepaald niet allemaal in luxe. Ook al wonen velen in Kebajoran en Menteng zéér, zéér redelijk, vaak in een vroegere Nederlandse villa, die door de staat is „overgenomen” en voor een lage prijs wordt verhuurd; soms wonen enkele gezinnen in zo’n „koloniale” villa. De woningcultuur is westers. De jonge vrouw des huizes loopt, gelijk de jonge Indonesische vrouwen op de kantoren, in westerse kleding rond. De oudere zijn meestal gekleed in sarong en kebaja. Men krijgt niet de indruk dat de Indonesische vrouw een meer of minder vooraanstaande positie in het leven bekleedt dan de vrouw bij ons. Zij vervult in de Indonesische „mannensamenleving” een kleine, noodzakelijke en misschien niet eens onprettige x>l. De vrouwen „aan de top” van het sociale leven, die men op recepties ontmoet, zien er zonder uitzondering zeer verzorgd uit, soms verbazingwekkend jeugdig, westers opgemaakt, vrolijk, gastvrij en in het gesprek met welke buitenlander ook vrij openhartig. Wanneer men dan ook nog op een partijtje Soekarno’s tweede vrouw, Hartini, in Indonesische kledij ziet — een chique dame, het woord attractief dringt zich direct op — begrijpt men nog iets meer van de blijmoedige, zij het niet erg invloedrijke roi die de vrouw in dit leven kan spelen. Ook zij behoren tot die top, die elite van enkele duizenden, misschien tienduizenden. Ze eten in doorsnee vrij sober. Ze leven ei bepaald niet op los. Ze weten allen deksels goed dat het op het platteland beroerd kan zijn, dat de rijstprijs voor de kleine man veel te hoog is. Zelf kleeft aan hen een burgerlijke „smet” van jewelste. Een oudere man is er trots op dat zijn kinderen de universiteit kunnen bezoeken en dat hij „na 25 jaar ploeteren nu eindelijk in een redelijk huis woont”. „Dat heb ik toch verdiend”, zeg hij precies als de man bij ons die veertig jaar voor zijn pensioentje heeft gewerkt. De zeer dunne bovenste laag van deze elite heeft veel méér: een westers ingerichte villa voor hun gezin alleen, de onvermijdelijke dienstauto (soms nieuw, soms oud) voor privégebruik, tennis, weekends in Bandoeng, buitenlandse reizen. Zelfverzekerd WAT DIEP hieronder zit — de brede massa — lijdt in doorsnee geen honger. In doorsnee, want op Midden-Java is dat nog onlangs wel het geval geweest. Het is de brede bevolkingslaag die „geïndoctrineerd” moet worden met de revolutionaire geest, maar waarvan men de indruk krijgt dat alle leuzen, alle redevoeringen, alle betogingen waarvoor zij en hun kinderen geregeld worden opgetrommeld, van hen aflopen als water van een geoliede plaat. Dat men verrast wordt door de zelfverzekerdheid van de mensen; van het prettige, zelfbewuste, open optreden van vele ontwikkelden; van het ontbreken van serviliteit — het is een niet te veronachtzame waarneming van vele buitenlanders hier. „Lui zijn de mensen niet”, zei mij een Duitse diplomaat, „maar actief toch ook niet. Ze werken, maar ze werken volgens ons in de verkeerde richting. Maar wanhopig — nee, dat is deze maatschappij ook weer niet”. Een maatschappij van honderd miljoen mensen van wie men niet weet wat de grote meerderheid bezielt. De kleine minderheid slechts is voor ons „grijpbaar” Men begrijpt hen als ze terecht pochen op het feit dat ze het onderwijsprobleem in grote lijnen hebben opgelost — het aantal analfabeten zou minder dan veertig procent zijn. Men begrijpt hen niet als ze hun economische moeilijkheden verbergen onder termen als „neo-kolonialistische tegenwerking”, „voorrang voor de revolutie” en „voorrang voor het streven naar eenheid der natie”. WAAR OOST EN WEST ELKAAR ONTMOETEN HARTINI... chic en blijmoedig....

=== [Page 1] === New elite in Indonesia: how it was under the Dutch is not important By H. N. APPEL DJAKARTA. — The cautious countryman with Asian experience said warningly: "You will achieve nothing here if you bluntly go at it by asking and only try to reason logically. This is Oriental, this is different, this is irrational. Careful, sir!" The lively, much older businessman who negotiated for a large Dutch company had told me, however: "The best ambassador we can get here is the man who is able to pat Soekarno on the shoulder, chat cosily with him in Dutch, and yet leave the impression that as ambassador he is damned well aware that the one is the world-famous and perhaps influential head of state, and the other the senior official. If as a Dutchman you want to treat the people here, from high to low, as an underdeveloped little people — then watch out. Just be plainly polite and decent, and why not curious?" A wall DOES ONE as a Dutchman need a special guide for "dealing with Indonesians" in order to understand the present situation to some degree? To get under the skin of this country, in which there is still a bit — a small bit, say the Indonesians themselves — of the Netherlands? It is certain that the Dutchman who takes as his guide "The Asian soul is different, treat it gently" runs into a wall of distrust. Indonesians have a sensitive sense for detecting superiority complexes in others. On the other hand they do not consider it beneath their dignity to shift, rather arrogantly, part of the present socio-economic misery still onto the shoulders of "colonials" and "neo-colonials". From whomever they then demand help, they do not ask for it. They do not intend to kneel for it. They play this with a pride that is cleverly touched up into a reproach uttered on the edge of haughtiness. A young economist who graduated in Rotterdam ("How is Feijenoord doing?" was one of his questions) raised his hands imploringly when, after the introduction, I asked him how things were going in the enterprise where he worked. An enterprise that, as a former Dutch company with a big name, had been taken over by the state. "Slowly," he said defensively, as if afraid I would call him to account "neo-colonialistically" for his policy, "let us start at the beginning." And, as in a game of chess, the pieces were first set upright: "Who are we, where were we, what are we doing?" After that the game began, as if it were absolutely necessary to know each other intimately in order to hold a business conversation. I ASKED: "Economic misery and monetary chaos are facts here. Are they the result of a policy that has its mouth full of revolution and indoctrination? Is prosperity not kept too low?" He said: "Prosperity is a relative notion. It is necessary that the revolution be brought deep into it. But above all do not think that we do not work here. We work like horses. In all our enterprises taken over from the foreigners, which unfortunately have reached only forty to fifty percent of their production capacity, we are making progress. We do a lot about efficiency, we have our trainees, we are not lagging behind the facts." Suddenly laughing, as if heaven at last broke open, he said: "And in the room where formerly one Dutch director worked in our head office, we now work with a whole team." "So inefficient?" I asked. "No," he answered, without convincing me, "but we now use every room down to the last square metre." He belonged to the young, half- and wholly intellectual generation of around thirty, which occupies an important place in this country. Another member of this elite, a young lawyer working at the non-communist trade union Soksi, denied that his union's first task was the direct care of the material interests of its couple of million members. "Of course, that is also what it is about. But in the first place we must realise the ideals of the revolution, we must give the people an identity of their own, a national consciousness of their own." And later he said: "How it was here under the Dutch is no longer important. How it is now may seem disturbing, but it will pass quickly. How it will become, that is what matters." Day after tomorrow THE members of Indonesia's new elite, obsessed with politics, talk in general. They say that in their union, in their enterprise and on their newspaper they work not for today or for tomorrow, but for the day after tomorrow. They themselves certainly do not all live in luxury. Even though many live in Kebajoran and Menteng very, very reasonably, often in a former Dutch villa that has been "taken over" by the state and is let at a low price; sometimes several families live in such a "colonial" villa. The housing culture is Western. The young lady of the house goes about, like the young Indonesian women in the offices, in Western clothes. The older ones are mostly dressed in sarong and kebaya. One does not get the impression that the Indonesian woman holds a more or less prominent position in life than the woman at home. In the Indonesian "men's society" she fulfils a small, necessary and perhaps not even unpleasant role. The women "at the top" of social life, whom one meets at receptions, without exception look very well groomed, sometimes astonishingly youthful, made up in Western style, cheerful, hospitable and, in conversation with any foreigner, quite open. When one then also sees Soekarno's second wife, Hartini, at a party in Indonesian dress — a chic lady, the word attractive immediately suggests itself — one understands a little more of the cheerful, if not very influential role that the woman can play in this life. They too belong to that top, that elite of a few thousand, perhaps ten thousand. On average they eat fairly frugally. They certainly do not live it up. They all know damned well that things can be wretched in the countryside, that the rice price is far too high for the small man. They themselves are tainted with a bourgeois "stain" of the first order. An older man is proud that his children can attend university and that "after 25 years of toil I finally live in a reasonable house". "I have earned that," he says, just like the man here who has worked forty years for his little pension. The very thin top layer of this elite has much more: a Western-furnished villa for their family alone, the inevitable official car (sometimes new, sometimes old) for private use, tennis, weekends in Bandoeng, trips abroad. Self-assured WHAT is deep below — the broad mass — on average does not go hungry. On average, for in Central Java that was still the case recently. It is the broad stratum of the population that has to be "indoctrinated" with the revolutionary spirit, but of whom one gets the impression that all slogans, all speeches, all demonstrations for which they and their children are regularly drummed up run off them like water off an oiled plate. That one is surprised by the self-assurance of the people; by the pleasant, self-confident, open bearing of many educated people; by the absence of servility — it is an observation of many foreigners here that should not be neglected. "The people are not lazy," a German diplomat told me, "but not active either. They work, but in our view they work in the wrong direction. But desperate — no, this society is not that either." A society of a hundred million people of whom one does not know what inspires the great majority. Only the small minority is "graspable" to us. One understands them when they rightly boast of having solved the education problem in broad outline — the number of illiterates is said to be less than forty percent. One does not understand them when they hide their economic difficulties under terms such as "neo-colonialist obstruction", "priority for the revolution" and "priority for the striving for national unity". WHERE EAST AND WEST MEET HARTINI... chic and cheerful....