Indonesië en het comité-Wertheim (Indonesia and the Wertheim Committee)

DE GEBEURTENISSEN van verleden week op het studentencongres over ontwikkelingssamenwerking in Nijmegen hebben opnieuw aangetoond, dat Indonesië in het centrum van de belangstelling staat. Dat is voor een deel het resultaat van de activiteiten van het Comité Indonesië. Dit comité, dat onder leiding staat van de Zuidoost-Azië-expert prof. dr. W. F. Wertheim, wil de aandacht vestigen op de onmenselijke dingen, die de laatste jaren in Indonesië zijn gebeurd. Het congres in Nijmegen, waar ook een „sectie-Indonesië" aan het werk was, werd voor een groot deel beheerst door de acties van een groep studenten, die — goed georganiseerd — overgingen tot een soort „bezetting" van de bijeenkomst. Zij maakten het andere sprekers onmogelijk het woord te voeren, schreeuwden en maakten op andere manieren lawaai en'wilden uitsluitend discussiëren over de volgens hen noodzakelijke veroordeling van de Indonesische regering-Soeharto. „Fascistische methoden", zei de rector-magnificus woedend. Doel van deze beschouwing is niet dieper in te gaan op wat tijdens het Nijmeegse congres is gebeurd of daarover een oordeel te geven. Doel is wel te onderzoeken hoe de toestand in Indonesië thans is. Kern van de kwestie is de vraag of het een goede zaak is, dat Nederland een groot deel van zijn ontwikkelingshulp concentreert op Indonesië. Is dat verantwoord, ia of nee? HET CONGRES in Nijmegen had weinig moeite met het doen van een duidelijke uitspraak. Aan het slot werd een resolutie aangenomen, waarin onmiddellijke stopzetting werd geëist van elke economische samenwerking tussen de Nederlandse overheid, het Nederlandse bedrijfsleven en de Indonesische regering. Ook werden geëist onmiddellijke openbaarmaking van de betrekkingen tussen de Nijmeegse universiteit en Indonesische universiteiten alsmede stopzetting van deze betrekkingen, „inzoverre zij het Soeharto-regime ondersteunen en strijdig zijn met de belangen van het Indonesische volk." De vraag wie dat moet uitmaken werd eveneens beantwoord: „De evaluatie van deze betrekkingen moet mede door de studenten worden bepaald." In de resolutie wordt gesteld, dat sinds oktober 1965 in Indonesië ongeveer 400.000 mensen zijn vermoord. „Er zitten momenteel minstens 80.000 men-' sen zonder vorm van proces in gevangenissen en concentratiekampen. Velen staan daar bloot aan een onmenselijke behandeling." Dit zijn ook de cijfers waarmee het comité-Wertheim werkt Voorts wordt gesteld dat de in 1960 afgekondigde landbouwhervormingen, die gedeeltelijk onder Soekarno. waren doorgevoerd, onder de regëring-Soeharto volkomen teniet zijn gedaan. „De belangen van het Indonesische volk zijn weer ondergeschikt gemaakt aan de belangen van het westerse bedrijfsleven. Genationaliseerde bedrijven werden teruggegeven, terwijl aan buitenlandse concerns alle gelegenheid wordt geboden." WIJ ZULLEN ons hier voornamelijk bezighouden met de kwestie van de moorden en de politieke gevangenen. Juiste gegevens over de huidige situatie in de landbouw zijn moeilijk te krijgen. Een uitgebreid onderzoek ter plaatse zou daarvoor nodig zijn. Het lijkt echter wel vast te staan dat de situatie, zoals die was onder Soekarno, in de resolutie minstens eenzijdig wordt voorgesteld. Geen woord over het feit, dat de landbouw in de laatste Jaren vóór de coup een zeer slechte produktiviteit had en dat op grote schaal rijst moest worden ingevoerd! Hetzelfde geldt voor de Indonesische economie in het algemeen. De genationaliseerde bedrijven lagen dikwijls stil wegens gebrek aan mankracht en deskundigheid. Om politieke redenen werd het westerse kader geweerd zonder dat men in staat was een inheems kader aan het werk te zetten. Soekarnos verdiensten voor de, éénwording van het land en het ontstaan van een Indonesische identiteit worden door niemand betwist, maar zelfs prof. Wertheim distantieerde zich (in een recent interview met DE TIJD) van Soekarnos beleid. Het is een blunder van de studenten in Nijmegen, dat zij deze kant van de kwestie geheel buiten beschouwing hebben gelaten. Hun resolutie verliest daardoor veel van haar kracht. t BIJ ONS OORDEEL over de moorden en gevangenen baseren wij ons op gesprekken met een aantal deskundigen die, anders dan prof. Wertheim, geen bepaalde ideologische richting vertegenwoordigen. Nadrukkelijk dient te worden erkend, dat zich sinds de mislukte staatsgreep van oktober 1965 in Indonesië afschuwelijke tonelen hebben afgespeeld. Het is bewezen dat honderdduizenden communisten, en zogenaamde communisten, zonder vorm van proces zijn afgemaakt. De juiste cijfers zijn onbekend. De schattingen variëren van 87.000 tot meer dan een half miljoen. Eveneens staat vast, dat thans nog steeds tienduizenden mensen om politieke redenen gevangen worden gehouden. Hun aantal ls evenmin bekend. De resolutie spreekt van 80.000, maar dat is waarschijnlijk een slag in do lucht. Ook kan niet worden ontkend, dat de gevangenen slecht, dikwijls zeer slecht worden behandeld. Massale executies zijn voorgekomen zonder dat sprake was geweest van een proces. Vele gevangenen lijden aan honger en uitputting. De bewakers zijn vaak corrupt en laten zich omkopen door familieleden van de gevangenen. Kortom, er is in Indonesië duidelijk sprake van een enorme wantoestand., REEDS IN DE eerste maanden na de mislukte staatsgreep, eind 1965 en begin 1966, werd duidelijk dat de communistenhaat in Indonesië had geleid*'tot een complete burgeroorlog.' De door niets en niemand goed te praten moordpartijen werden uitgevoerd door tienduizenden fanatieke moslims. De officiële autoriteiten konden, buiten Djakarta, weinig of geen invloed uitoefenen. Van de sultan van Djokjakarta is de uitspraak afkomstig:'„lk had twee' straten verder niets te vertellen. Er is in * die maanden van massale hysterie op zeer grote schaal gemoord zonder dat het centrale daartegen iets kon ondernemen. De 'moslims voelden zich reeds jarenlang bedreigd door de communisten, niet alleen in hun religieuze overtuiging, maar óók in" hun maatschappelijk bestaan. „Als wij hén niet doden", zo redeneerden zij, „dan zullen zij óns doden." Deze haat werd 'doelbewust. aangewakkerd ' door islamitische leiders. Het is onredelijk, zo wordt door vele deskundigen gesteld, de regering van generaal Soeharto zonder meer verantwoordelijk te stellen voor wat in. die maanden in Indonesië is gebeurd. In de laatste jaren van het regime-Soekarno had de communistische partij (PKI) het land onder een zware psychologische druk gezet. De partij had een complete infrastructuur voor de machtsovername georganiseerd. Er waren voortdurend massale demonstraties. De communistische jeugdorganisaties waren zeer actief. Bovendien had de PKI het oor van Soekarno. De moslims, die in Indonesië de meerderheid vormen, voelden zich steeds meer achteruitgesteld. Zij vreesden 'het aan de macht komen van de communisten. Zij waren bang en voelden zich onzeker. DE STAATSGREEP „deed de stop eraf vliegen". Televisie en radio toonden foto's van de vijf gruwelijk vermoorde generaals. Zij waren letterlijk in stukken gehakt door de leden van een communistische vrouwelijke jeugdgroep, de GERWANI. Een massale hysterie brak los. Het gerucht was algemeen dat de PKI beschikte over lijsten met namen van mensen, die na de staatsgreep uit de weg moesten worden geruimd. Communisme, zo zei men ons. is >in het Westen een academisch probleem, waarover „op niveau" gepraat kan worden. In Indonesië echter roept hel begrip communisme een reële angst op, die diep doorwerkt in het leven van de mensen. De waarheid van deze stelling wordt afdoende bewezen door de omvang, die de moordpartij aannam. Zulk een massale en blinde verdwazing kan alleen verklaard worden indien de angst bij miljoenen mensen zéér groot was. Dit alles is geen verontschuldiging, alleen een verklaring voor de gebeurtenissen van 1965, 1968 en later. Het is betreurenswaardig en * fataal dat de regering en het leger niet In staat waren orde op zaken, tes stellen. Mensen i die Soeharto kennen, zeggen dat hü dat' zeker \ wilde. Van het leger is men minder zeker. Het' had "waarschijnlijk ' méér kunnen doen als het daartoe bereid was geweest. Ook het leger had echter de foto's van de generaalslijken gezien. De hogere militairen hadden het gevoel aan een afschuwelijke dood te zijn ontsnapt. Dat was dikwijls bepalend voor hun houding. Waarom, zo kan men echter vragen, worden nu nog steeds tienduizenden mensen gevangen gehouden en slecht behandeld? Men onderscheidt drie soorten gevangenen: onverzoenlijke communisten, „meelopers" (fellow-travellers) en zogenaamde „geïndlceerden", dat zijn mensen die „op aanwijzing" zijn gearresteerd. Van de laatste twee groepen zijn reeds velen vrijgelaten en dit -proces gaat voort. De echte communisten echter wil men nog niet vrijlaten. De regering zegt dat dit eenvoudig niet kèn. Het anti-communistische klimaat in het gehele land, levend gehouden door de moslims, heeft van deze mensen paria's gemaakt. De situatie is zelfs zodanig, dat als een politieke groepering, een partij, een krant.of een particulier het openlijk voor deze mensen zou opnemen, men zichzelf onmogelijk zou maken. DIT ALLES neemt niet weg, dat de regering-Soeharto voor de plicht staat zich in te spannen vQor een oplossing van het probleem. In ieder geval dient zij ervoor te zorgen dat de gevangenen goed worden behandeld. Indien het niet mogelijk is hen naar hun gemeenschappen te laten terugkeren, omdat.zij daar worden vermoord of uitgestoten, dient een andere oplossing te worden gevonden. De indruk bestaat niet dat de regering in Djakarta, met gebruikmaking van alle middelen die haar ten dienste staan, al het mogelijke doet om de gevangenen recht te doen wedervaren. Het is duidelijk de plicht van Nederland druk uit te oefenen in die richting. Is het echter ook de plicht van Nederland de regering-Soeharto zonder meer te laten vallen, zoals het Comité Indonesië wil en zoals de Nijmeegse studenten willen? Het oordeel daarover van de door ons geraadpleegde deskundigen kan als volgt worden samengevat: • „Op het ogenblik is het enige alternatief voor het regime van Soeharto een Islamitisch regime. Wie meewerkt aan de ondergang van Soeharto bevordert dus. dat de moslims in Djakarta aan de macht komen. De godsdienstig en politieke tegenstellingen zouden daardoor onnoemelijk worden verscherpt. Resultaat: kans op een burgeroorlog, die niet honderdduizenden mensen het leven zou kosten, maar miljoenen. Wat onder een Islamitische regering het lot zou zijn van de tienduizenden gevangen communisten laat zich raden." De actie, die het comité-Wertheim tegen de regering-Soeharto is begonnen, wordt om deze reden door de deskundigen „misdadig" genoemd. Men acht het onbegrijpelijk dat pacifisten en mannen als pater Van Kilsdonk en pater Veelenturf („niet gehinderd door kennis van de feiten") er deel van uitmaken. Een islamitische regering, nóg scherpere tegenstellingen, nóg meer nóg meer moorden — het is de vraag of de leden van het Comité Indonesië dat werkelijk willen.;. <„■...

=== [Page 1] === THE EVENTS of last week at the student congress on development cooperation in Nijmegen have shown once again that Indonesia is at the centre of attention. That is partly the result of the activities of the Indonesia Committee [Comité Indonesië]. This committee, which is led by the Southeast Asia expert Prof. Dr. W. F. Wertheim, wants to draw attention to the inhuman things that have happened in Indonesia in recent years. The congress in Nijmegen, where an "Indonesia section" was also at work, was to a large extent dominated by the actions of a group of students who — well organised — proceeded to a kind of "occupation" of the meeting. They made it impossible for other speakers to take the floor, shouted and made noise in other ways, and wanted to discuss only the condemnation of the Indonesian Suharto [Soeharto] government that in their view was necessary. "Fascist methods", the rector magnificus said furiously. The aim of this consideration is not to go further into what happened during the Nijmegen congress or to pass judgment on it. The aim is rather to examine what the situation in Indonesia is at present. The core of the matter is the question whether it is a good thing that the Netherlands concentrates a large part of its development aid on Indonesia. Is that justified, yes or no? THE CONGRESS in Nijmegen had little difficulty making a clear statement. At the end a resolution was adopted demanding the immediate halt of all economic cooperation between the Dutch government, Dutch business and the Indonesian government. Also demanded were immediate publication of the relations between the Nijmegen university and Indonesian universities as well as the ending of these relations "insofar as they support the Suharto regime and conflict with the interests of the Indonesian people." The question who is to decide that was likewise answered: "The evaluation of these relations must be determined in part by the students." The resolution states that since October 1965 some 400,000 people have been murdered in Indonesia. "At present at least 80,000 people are held without any form of trial in prisons and concentration camps. Many are exposed there to inhuman treatment." These are also the figures with which the Wertheim committee works. It is further stated that the agrarian reforms proclaimed in 1960, which were partly carried out under Sukarno, have been completely undone under the Suharto government. "The interests of the Indonesian people have again been subordinated to the interests of Western business. Nationalised enterprises were returned, while every opportunity is offered to foreign concerns." WE SHALL here concern ourselves mainly with the question of the killings and the political prisoners. Accurate data on the present situation in agriculture are hard to obtain. An extensive investigation on the spot would be needed for that. It does seem certain, however, that the situation as it was under Sukarno is presented in the resolution at least one-sidedly. Not a word about the fact that agriculture in the last years before the coup had very poor productivity and that rice had to be imported on a large scale! The same goes for the Indonesian economy in general. The nationalised enterprises often stood idle for lack of manpower and expertise. For political reasons Western personnel were kept out without it being possible to put native personnel to work. Sukarno's merits for the unification of the country and the emergence of an Indonesian identity are disputed by no one, but even Prof. Wertheim distanced himself (in a recent interview with DE TIJD) from Sukarno's policy. It is a blunder by the students in Nijmegen that they left this side of the matter entirely out of consideration. Their resolution thereby loses much of its force. IN OUR JUDGMENT of the killings and prisoners we base ourselves on conversations with a number of experts who, unlike Prof. Wertheim, do not represent any particular ideological direction. It must be emphatically acknowledged that since the failed coup of October 1965 horrific scenes have taken place in Indonesia. It is proven that hundreds of thousands of communists, and so-called communists, were done away with without any form of trial. The exact figures are unknown. Estimates vary from 87,000 to more than half a million. It is likewise certain that tens of thousands of people are still being held prisoner for political reasons. Their number is equally unknown. The resolution speaks of 80,000, but that is probably a shot in the dark. Nor can it be denied that the prisoners are badly, often very badly, treated. Mass executions have occurred without there having been any trial. Many prisoners suffer from hunger and exhaustion. The guards are often corrupt and let themselves be bribed by relatives of the prisoners. In short, in Indonesia there is clearly an enormous state of abuse. ALREADY IN THE first months after the failed coup, at the end of 1965 and the beginning of 1966, it became clear that hatred of communists in Indonesia had led to a complete civil war. The massacres, which nothing and no one can justify, were carried out by tens of thousands of fanatical Muslims. The official authorities, outside Jakarta, could exercise little or no influence. The statement comes from the Sultan of Jogjakarta [Djokjakarta]: "I had nothing to say two streets further on." In those months of mass hysteria killing took place on a very large scale without the central government being able to do anything about it. The Muslims had for years felt threatened by the communists, not only in their religious conviction but also in their social existence. "If we do not kill them", so they reasoned, "then they will kill us." This hatred was deliberately stoked by Islamic leaders. It is unreasonable, so many experts state, to hold General Suharto's government simply responsible for what happened in Indonesia in those months. In the last years of the Sukarno regime the communist party (PKI) had put the country under heavy psychological pressure. The party had organised a complete infrastructure for the seizure of power. There were constant mass demonstrations. The communist youth organisations were very active. Moreover the PKI had Sukarno's ear. The Muslims, who form the majority in Indonesia, felt increasingly disadvantaged. They feared the communists coming to power. They were afraid and felt insecure. THE COUP "made the cork fly off". Television and radio showed photographs of the five horribly murdered generals. They had literally been hacked to pieces by the members of a communist women's youth group, the GERWANI. A mass hysteria broke loose. The rumour was general that the PKI had lists with the names of people who were to be removed after the coup. Communism, so we were told, is in the West an academic problem, about which one can talk "at a high level". In Indonesia, however, the concept of communism evokes a real fear, which works deep into people's lives. The truth of this proposition is amply proved by the scale the massacre assumed. Such a massive and blind delusion can only be explained if the fear among millions of people was very great. All this is no excuse, only an explanation for the events of 1965, 1968 and later. It is regrettable and fatal that the government and the army were not able to put things in order. People who know Suharto say that he certainly wanted to. Of the army one is less sure. It could probably have done more had it been willing to. But the army too had seen the photographs of the generals' corpses. The senior military felt they had escaped a horrible death. That was often decisive for their attitude. Why, one may ask, are tens of thousands of people still being held prisoner and badly treated? Three kinds of prisoners are distinguished: irreconcilable communists, "fellow-travellers" (meelopers) and so-called "indicated" persons [geïndikeerden], that is, people who were arrested "on indication". Of the last two groups many have already been released and this process continues. The real communists, however, they do not yet want to release. The government says that this simply cannot be done. The anti-communist climate in the whole country, kept alive by the Muslims, has made pariahs of these people. The situation is even such that if a political grouping, a party, a newspaper or a private person were to take up their cause openly, one would make oneself impossible. ALL THIS does not alter the fact that the Suharto government faces the duty to exert itself towards a solution of the problem. In any case it must see to it that the prisoners are well treated. If it is not possible to let them return to their communities because they are murdered or ostracised there, another solution must be found. There is no impression that the government in Jakarta, using all the means at its disposal, is doing everything possible to see that the prisoners get justice. It is clearly the duty of the Netherlands to exert pressure in that direction. But is it also the duty of the Netherlands simply to drop the Suharto government, as the Indonesia Committee wants and as the Nijmegen students want? The judgment on that of the experts we consulted can be summarised as follows: "At the moment the only alternative to the Suharto regime is an Islamic regime. Whoever cooperates in the downfall of Suharto therefore promotes the Muslims coming to power in Jakarta. The religious and political antagonisms would thereby be sharpened immeasurably. Result: the chance of a civil war that would cost not hundreds of thousands of people their lives, but millions. What the fate of the tens of thousands of imprisoned communists would be under an Islamic government can be guessed." The action that the Wertheim committee has begun against the Suharto government is for this reason called "criminal" by the experts. It is considered incomprehensible that pacifists and men such as Father Van Kilsdonk and Father Veelenturf ("not hindered by knowledge of the facts") are part of it. An Islamic government, even sharper antagonisms, even more killings — it is the question whether the members of the Indonesia Committee really want that...