Lubis' Land onder regenboog: geschiedenis met slordigheden, fouten en vooringenomenheid

. Aan de reeks van boeken, die jh ons land over Indonesië worj^n uitgegeven, lijkt geen eind * komen. Het ene verschijnt nog "looier en rijker geïllustreerd r^n het andere. De laatste tijd er nogal veel aandacht gezonken aan „Het land onder regenboog", dat inderdaad tal jan pagina's bijzondere kleuren,°to's en romantische prenten. evat en zo tot een fraai kijk°ek is geworden ('). In zijn teki^n is het echter, zoals de mees- J* boeken van dit soort, onge>.ofwaardig en in strijd met de vlstorische werkelijkheid geble- ÓOb e teksten ziJn van de schrijver en Mochtar Lubis, die de gej^j 'edenis van Indonesië van p retorisch tot heden heeft willen sCLphriJven. Hij werd voor die gel9!}'edschrijving in het najaar van W Denaderd en n°g geen twee jaar *OeT Was d* omvangrijke werk, dat n veel bronnenstudie en een zorg- Ver ge opzet zou hebben moeten voltooid. *^et kan echter niet alleen door de BlaSt ziJn' dat de teksten op vele gej^en oppervlakkig zijn, met te- *0 sPraken, onjuistheden en, men °Qrv zeggen bewuste, fouten. De Sje a^ daarvan ligt eerder in de vi•peli I*l1*1 de auteur, die de maatschap'^d acn tergronden van het Nederf 0dSe. kolonialisme en Indonesisch "lay Sme en van de Indonesische 1^ onale beweging niet doorziet. Hij ver "JlCn bovendien leiden door een bij. ngend anti-communisme en een j^re haat tegen Sukarno. *'ehi0j*ltar Lubis verklaart deze ge'dem enis vanuit een Indonesische er» te hebben willen schrijven ideri?P z°ek te zijn naar die eigen v°Orb Maar hoe kan hü dan' bi;>" oyer^e'd wanneer hij opmerkingen tï)en het culturele leven maakt, na- T^j, a's die van de schrijver Arnanto Van r7an de filmer Basuki Effendi, "^teri? scnilder Hendra, onvermeld <iere; *^y werden met tientallen anv^ kunstenaars door Suharto in get genschap opgesloten, alleen orafc nt 1J met creatieve scheppingen de ■j-} v Van het volk kozen. Zij waren Volkskn de Lekra (Instituut voor de gen t "nst), de organisatie waarteöe üblsubls zich ten onrechte fel afzet. "^■"n^ stelde zich ten doel de rijk- VerScre" van de volkskunst van de *■* Ver *fnde bevolkingsgroepen in n hlllende gebieden te verdiever teven in te blazen en een euwende inhoud te geven. p j euxven van kolonialisme 6^6 geschiedschrijving neemt Undsard de komst van het Neder'n. g kolonialisme een ruime plaats •3^p verschillende bladzijden oorde auteur echter verschillend over de duur. Soms zegt hij, dat het ruim 300 jaar, soms dat het,150 jaar was en op één plaats ook, dat „Nederlands-Oost-Indië" slechts de laatste 30 tot 35 jaar voor de oorlog heeft bestaan. Waarom niet gezegd, dat onder het moderne imperialisme omstreeks de eeuwwisseling de verschillende koloniale mogendheden de gebieden, waarop zij al eeuwen meenden aanspraak te maken, voor een „definitieve" verdeling vastlegden. Het kolonialisme wordt in het boek natuurlijk veroordeeld en wel het felst naarmate de vervolgingen, moordpartijen en uitbuiting verder in het verleden liggen. Door al die eeuwen heen is er ook fel verzet geweest en met name een diepgaander onderzoek naar die strijd zou een bijdrage tot een eigen Indonesische geschiedenis zijn geweest. Een speciaal hoofdstuk is gewijd aan de uitbreiding van de Islam over de Indonesische Archipel. Dat geschiedde door handelaren uit Voor- Indië. Merkwaardig is zomaar in dit hoofdstuk de conclusie: „Kenmerkend voor deze democratische tendens (van de Islam) is de afwijzing van totalitaire bestuursvormen zoals het communisme", (blz. 58). Die conclusie wordt namelijk niet verder toegelicht of uitgewerkt. En dat is toch het minst dat men had mogen verwachten, omdat niet met generalisering kan worden volstaan. De bevolking van Indonesië is overwegend Islamitisch en honderdduizenden hebben in de rijen van de Indonesische Communistische Partij gestreden of in andere partijen met de communisten samengewerkt. Een feit is ook, dat opgehitste jongeren in rechtse Islamitische organisaties in 1946 en 1965 aan de moordpartijen tegen de communisten hebben deelgenomen. De Masjumi, die vooral de belangen van landheren vertegenwoordigde, was fel anti-communistisch. De Perti en de PSII, die aan de nationale beweging deelnamen, waren dat niet. De progressieve Indonesische vrouwenbeweging heeft met volle inzet voor een democratische huwelijkswetgeving (monogamie) gestreden tegen de ondemocratische Islamopvattingen over polygamie. Zo eenvoudig liggen de zaken dus niet. Achter in zijn boek doet Lubis nog een merkwaardige uitspraak. „Vroeg in het jaar 1962 kwam Sukarno met zijn NASAKOM-ontwerp (de eenheid van nationalisten, moslims en communisten)", (blz. 167). NASAKOM was echter niet alleen gericht op de moslims. De middelste A kwam van Agama — geloof — en het NASAKOM-idee voor samenwerking betrof evenzeer katholieken en protestanten, zo een 9 procent van de bevolking". Onnauwkeurigheden en fouten Op tal van plaatsen zijn onnauwkeurigheden en fouten, die een verkeerde voorstelling van zaken moeten wekken. „In 1922 werd de Perhipanun Indonesia (blz. 147) georganiseerd". De Vereniging van Indonesische studenten in Nederland bestond echter al vanaf 1908 en zij kreeg in 1922 met een naamsverandering een politiek karakter. „Dr. Soumokil (die de RMS had uitgeroepen) werd later opgepakt en ter dood veroordeeld. Sukarno wees zijn verzoek om amnestie af en hij werd geëxecuteerd. Toen stonden de Nederlanders toe, dat andere Ambonese contigenten in Nederland gedemobiliseerd werden", (blz. 160). Wat is de werkelijkheid? Soumokil werd niet doodgeschoten onder Sukarno, maar onder Suharto in 1966! De Ambonese contigenten werden niet „toen" in Nederland gedemobiliseerd, maar dat was al in 1950 geweest. De provocatie van Madiun tegen de communisten in 1948. „Muso, Amir Sjarifudin en andere vooraanstaande communisten werden gevangen genomen en ter dood veroordeeld", (blz. 157). Feit is, dat de vooraanstaande communisten toen zonder vorm van proces zijn vermoord. Zoals dat in 1965 met tal van vooraanstaande communisten (Aidit, Njoto Lukman) ook is gebeurd. Lubis neemt de versie van Suharto over, dat communisten in 1965 een opstand tegen de regering Sukarno zouden hebben voorbereid. De werkelijkheid was: er bestond een raad van (rechtse) generaals, die een datum had bepaald om de wettige regering omver te werpen. Blz. 176: „Voor het eerst in de geschiedenis bracht president Suharto van de Republiek Indonesië een bezoek aan de Nederlanden". De werkelijkheid: hij maakte niet meer dan een noodlanding, want het bezoek ging onder invloed van protestdemonstraties en een actie bij de Indonesische ambassade in Wassenaar de mist in! Lubis spreekt bij de twee koloniale oorlogen over „het gevoel van verbittering en vijandschap tussen de Nederlanders en de Indonesiërs", (blz. 176). Er is geen enkele aandacht voor de solidariteit met de Indonesische vrijheidsstrijd van de communisten in Nederland en de wijze, waarop daar door de revolutionaire krachten en de PKI in Indonesië op werd gereageerd. Lubis' sympathie voor de PSI van Sjahrir leidt tot de opmerking, dat zij na de verkiezingen van 1955 „slechts vijf zetels haalde in het kabinet" (blz. 160). Dat moet men maar tot een verschrijving rekenen, omdat het om vijf zetels in het parlement ging. In het kabinet kwam de PSI niet meer. Veel zou nog zijn te zeggen over de beoordeling van het Nederlandse kolonialisme in de jaren vlak voor de tweede wereldoorlog. Lubis ontdekt daar positieve punten op het gebied van onderwijs en gezondheidszorg, maar ziet over het hoofd dat het kolonialisme behoefte kreeg aan meer geschoolde krachten en dat toen ook de nationale beweging haar invloed al meer kon doen gelden. Joop Morriën ('( Mochtar Lubis: Het land onder de regenboog. De geschiedenis van Indonesië. Bewerkt door prof. dr. H. G. Schulte Noordholt. Voorwoord van Hatta. 201 blz. geill. ƒ45,—. Uitgeverij A. W. Sijthoff, Alphen aan den Rijn. Sjahrir en Van Mook.

=== [Page 1] === [Beginning garbled] There seems to be no end to the series of books published in our country about Indonesia. One appears still more lavishly and richly illustrated than the other. Recently quite a lot of attention has been paid to "Het land onder de regenboog" [The Land under the Rainbow], which indeed contains many pages of special colours, photos and romantic prints and has thus become a handsome coffee-table book (*). In its text, however, like most books of this kind, it has proved unreliable and at odds with historical reality. The texts are by the writer Mochtar Lubis, who wanted to write the whole history of Indonesia from prehistory to the present. He was approached for that history in the autumn of [Unreadable] and not even two years later the extensive work was completed, which with much study of sources and a careful set-up should have been [Unreadable]. It cannot, however, be due solely to the haste that the texts are superficial in many places, with contradictions, inaccuracies and, one might say, deliberate errors. The cause lies rather in the views of the author, who does not see through the social backgrounds of Dutch colonialism and Indonesian feudalism and of the Indonesian national movement. He also seems to be led by a [Unreadable] anti-communism and a [deep] hatred of Sukarno. [Garbled: Mochtar Lubis explains this history as having wanted to write it from an Indonesian [viewpoint], in search of that own [Unreadable]. But how can he then, [Unreadable], when he makes remarks about cultural life, leave unmentioned writers such as Amarto [sic], the film-maker Basuki Effendi, the painter Hendra [Unreadable]? They were, with dozens of other artists, locked up by Suharto in captivity, only because they chose with creative works the side of the people. They were [members of] Lekra (Institute for People's Culture), the organisation which Lubis wrongly opposes fiercely. Lekra set itself the aim of deepening the richness of the folk art of the various population groups in the various regions, of breathing new life into it and giving it a renewing content.] [Garbled start] In the Dutch colonial historiography the arrival of Dutch colonialism takes a large place [Unreadable] on several pages the author speaks differently about its duration. Sometimes he says it was a good 300 years, sometimes 150 years, and in one place also that "Netherlands East Indies" existed only the last 30 to 35 years before the war. Why not say that under modern imperialism around the turn of the century the various colonial powers fixed the territories to which they had believed for centuries they could lay claim for a "definitive" division. Colonialism is of course condemned in the book, and the more fiercely the further back in the past the persecutions, massacres and exploitation lie. Throughout all those centuries there has also been fierce resistance, and a deeper investigation of that struggle in particular would have been a contribution to an Indonesian history of its own. A special chapter is devoted to the spread of Islam over the Indonesian Archipelago. That was done by traders from the Indian subcontinent. Strange in this chapter is the conclusion: "Characteristic of this democratic tendency (of Islam) is the rejection of totalitarian forms of government such as communism" (p. 58). That conclusion is namely not further explained or worked out. And that is the least one might have expected, because generalisation cannot suffice. The population of Indonesia is predominantly Muslim and hundreds of thousands have fought in the ranks of the Indonesian Communist Party or cooperated with the communists in other parties. It is also a fact that incited youths in right-wing Islamic organisations took part in the murders against the communists in 1946 and 1965. The Masjumi, which represented above all the interests of landlords, was fiercely anti-communist. The Perti and the PSII, which took part in the national movement, were not. The progressive Indonesian women's movement fought with full commitment for a democratic marriage law (monogamy) against the undemocratic Islamic views on polygamy. So matters are not that simple. Near the end of his book Lubis makes another strange statement: "Early in the year 1962 Sukarno came with his NASAKOM design (the unity of nationalists, Muslims and communists)" (p. 167). NASAKOM was, however, not directed only at Muslims. The middle A came from Agama — religion — and the NASAKOM idea of cooperation concerned equally Catholics and Protestants, some 9 percent of the population. Inaccuracies and errors In many places there are inaccuracies and errors that must create a wrong impression of matters. "In 1922 the Perhimpunan Indonesia was organised" (p. 147). The Association of Indonesian students in the Netherlands, however, already existed from 1908, and in 1922 it acquired a political character with a change of name. "Dr. Soumokil (who had proclaimed the RMS) was later seized and sentenced to death. Sukarno rejected his request for amnesty and he was executed. Then the Dutch allowed other Ambonese contingents to be demobilised in the Netherlands" (p. 160). What is the reality? Soumokil was not shot under Sukarno but under Suharto in 1966! The Ambonese contingents were not demobilised in the Netherlands "then", but that had already been in 1950. The Madiun provocation against the communists in 1948: "Muso, Amir Sjarifudin and other leading communists were taken prisoner and sentenced to death" (p. 157). The fact is that the leading communists were murdered then without any form of trial. As also happened in 1965 with numerous leading communists (Aidit, Njoto, Lukman). Lubis adopts Suharto's version that communists in 1965 had prepared an uprising against the Sukarno government. The reality was: there was a council of (right-wing) generals that had set a date to overthrow the lawful government. P. 176: "For the first time in history President Suharto of the Republic of Indonesia paid a visit to the Netherlands". The reality: he made no more than an emergency landing, for the visit went wrong under the influence of protest demonstrations and an action at the Indonesian embassy in Wassenaar! On the two colonial wars Lubis speaks of "the feeling of bitterness and enmity between the Dutch and the Indonesians" (p. 176). There is no attention whatever for the solidarity of the communists in the Netherlands with the Indonesian freedom struggle and the way in which the revolutionary forces and the PKI in Indonesia responded to it. Lubis's sympathy for Sjahrir's PSI leads to the remark that after the elections of 1955 it "won only five seats in the cabinet" (p. 160). That must be put down to a slip of the pen, since it concerned five seats in parliament. The PSI no longer entered the cabinet. Much more could be said about the assessment of Dutch colonialism in the years just before the Second World War. Lubis discovers positive points there in the field of education and health care, but overlooks that colonialism came to need more trained personnel and that the national movement was by then also able to make its influence felt more. Joop Morriën (*) Mochtar Lubis: Het land onder de regenboog. De geschiedenis van Indonesië. Edited by Prof. Dr. H. G. Schulte Nordholt. Foreword by Hatta. 201 pp., illustrated, f 45.—. Publisher A. W. Sijthoff, Alphen aan den Rijn. [Photo caption: Sjahrir and Van Mook.]