Troepenverschepingen onwettig (bespreking van De Jong)

De kern van het probleem lag in het streven van de PvdA-KVP coalitie om met militair geweld een einde te maken aan het bestaan van de Republiek onder een volslagen miskenning van de kracht van het Indonesische nationalisme. Volgens artikel 192 van de grondwet mochten dienstplichtigen „niet dan met hun toestemming naar overzeese gebiedsdelen" worden gezonden. Grondwetswijzigingen moeten.in twee lezingen door de beide Kamers met twee-derde meerderheid worden goedgekeurd. De procedure was, met de communisten tegen, pas afgerond in december 1946 en de noodzakelijke wet verscheen pas augustus 1947 in het Staatsblad. De troepenverschepingen (twee divisies) waren ver vóórdien echter reeds begonnen en de eerste koloniale actie (juli 1947) had al plaats gehad. De Jong: „Moet men dan zeggen dat die twee divisies zonder wettelijke basis uitgezonden zijn? Strikt genomen wél, maar niet alleen het kabinet-Beel maar ook het gekozen parlement hadden die zaak niet strikt willen bezien". Er was verzet tegen de troepenuitzendingen. De epiloog: „Op zaterdag 22 september (1946) vonden in Amsterdam grote demonstraties tegen de troepenverschepingen plaats — er werd met kracht tegen opgetreden en er viel een dode. Dat laatste droeg ertoe bij dat oproepen van de CPN en de EVC om op maandag in staking te gaan, een aanzienlijk succes hadden. Er reden geen trams in de hoofdstad en in tal van andere gemeentelijke alsook in particuliere bedrijven was het werk neergelegd — neergelegd, zo werd in Den Haag verontrust geconstateerd, óók door katholieke arbeiders, 's Middags kwamen circa twintigduizend stakers op het Waterlooplein bijeen, waar een CPNbestuurder hen toesprak. Trouwens, de CPN en de EVC wisten te bereiken dat ook buiten Amsterdam werd gestaakt, onder andere in Zaandam, Velsen "en Rotterdam". Het eerste contingent van de Zevendecemberdivisie vertrok: „Niet bepaald een enthousiast vertrek!" Verzet tegen troepenuitzendingen is er — anders dan De Jong in feite suggereert — alle jaren gebleven en het is yan betekenis geweest. Er wordt enige aandacht geschonken aan de „Indonesiëweigeraars", in de epiloog deserteurs genoemd, en aan degenen die vrijstelling vroegen op grond van gewetensbezwaren. Onder deze laatste categorie waren weinig katholieke dienstplichtigen, want de hoogste gezagsdragers van de katholieke kerk hadden zich bij enkele gelegenheden openlijk achter het regeringsbeleid geplaatst — „zo droeg de aartsbisschop bij vertrek van de Palmboomdivisie persoonlijk een mis op voor de naar lndië gaande militairen". De Indonesiëweigeraars keerden om uiteenlopende redenen niet terug van inschepingsverlof — zieken thuis, onmisbaar in bedrijf,' maar zeker ook om politieke redenen. De Jong schrijft echter: „Als groep dient men al die deserteurs niet te zien als politieke tegenstanders van -het regeringsbeleid — eerder betrof het hier dienstplichtigen die het niet opbrachten om van hun vertrouwde omgeving gescheiden te worden; bijna twee-derde hunner kwam van het platteland." Niet door De Jong geraadpleegde onderzoeken hebben aangetoond, dat het dan meest streken betrof, waar linkse en pacifistische opvattingen sterke wortels hadden. Advocaten als Trees Sunito- Heyligers en Clare Enthoven wezen tijdens de verdediging op het politieke karakter van de weigering. De Jong rept met geen woord over de „Schoonhoven-jongens", wier lotgevallen en-weigering in 1949-50 grote beroering veroorzaakten en zelfs de PvdA noopten de kwestie in de Tweede Kamer ter sprake te brengen. Uitvoerige aandacht is er uiteraard voor de politieke, diplomatieke en militaire ontwikkelingen, waarbij op grote schaal is gebruik gemaakt van de in de loop der jaren verscheneil officiële bronnenpublikaties en promotiestudies van historici. De PvdA had steeds gezegd, dat de troepen niet naar Indonesië gingen om te vechten. Maar bij de discussies in het kabinet aan de vooravond van de eerste actie zei Drees, toen nog minister van sociale zaken, militaire actie „in beginsel niet af te wijzen": „de Nederlandse troepen zijn nu eenmaal niet voor niets naar lndië gegaan".

=== [Page 1] === The core of the problem lay in the aim of the PvdA-KVP coalition to put an end by military force to the existence of the Republic, in a complete misjudgement of the strength of Indonesian nationalism. According to article 192 of the constitution conscripts could not be sent "to overseas territories except with their consent". Constitutional amendments must be approved in two readings by both Chambers with a two-thirds majority. The procedure was, with the communists against, only completed in December 1946 and the necessary law appeared only in August 1947 in the Staatsblad. The troop shipments (two divisions) had, however, begun long before and the first colonial action (July 1947) had already taken place. De Jong: "Must one then say that those two divisions were sent out without a legal basis? Strictly speaking yes, but not only the Beel cabinet but also the elected parliament had not wished to look at that matter strictly." There was resistance against the troop dispatches. The epilogue: "On Saturday 22 September (1946) large demonstrations against the troop shipments took place in Amsterdam — they were dealt with forcefully and there was one death. The latter contributed to the calls of the CPN and the EVC to strike on Monday having considerable success. No trams ran in the capital and in numerous other municipal as well as private firms work was laid down — laid down, as was noted with concern in The Hague, by Catholic workers too. In the afternoon about twenty thousand strikers gathered on the Waterlooplein, where a CPN official addressed them. Moreover, the CPN and the EVC succeeded in getting strikes also outside Amsterdam, among others in Zaandam, Velsen and Rotterdam." The first contingent of the Seven December Division departed: "Not exactly an enthusiastic departure!" Resistance against troop dispatches remained — other than De Jong in fact suggests — throughout all the years and was of significance. Some attention is given to the "Indonesia refusers", called deserters in the epilogue, and to those who asked for exemption on grounds of conscientious objection. Among this latter category there were few Catholic conscripts, for the highest authorities of the Catholic church had on several occasions placed themselves openly behind government policy — "thus on the departure of the Palmboom Division the archbishop personally celebrated a mass for the soldiers going to the Indies". The Indonesia refusers did not return from embarkation leave for varying reasons — sick at home, indispensable in the business, but certainly also for political reasons. De Jong, however, writes: "As a group one should not see all those deserters as political opponents of government policy — rather these were conscripts who could not bring themselves to be separated from their familiar surroundings; almost two-thirds of them came from the countryside." Studies not consulted by De Jong have shown that these were mostly regions where left-wing and pacifist views had strong roots. Lawyers such as Trees Sunito-Heyligers and Clare Enthoven pointed during the defence to the political character of the refusal. De Jong does not say a word about the "Schoonhoven boys", whose fates and refusal in 1949–50 caused great commotion and even obliged the PvdA to raise the matter in the Second Chamber. Extensive attention is of course given to the political, diplomatic and military developments, for which large-scale use has been made of the official source publications and doctoral studies of historians that have appeared over the years. The PvdA had always said that the troops were not going to Indonesia to fight. But in the discussions in the cabinet on the eve of the first action, Drees, then still minister of social affairs, said that military action should "not in principle be rejected": "the Dutch troops did not go to the Indies for nothing."