En schaamte (And shame, Solo 1965)

Elke morgen laten de para's in Solo een of meer vijanden van het volk voor het gemeentehuis verschijnen. Gisteren waren het drie leden van de Gerwani, de communistische vrouwenbond die op de liederlijkste wijze bij de moordpartijen betrokken is geweest. Het drietal, gekleed zoals vandaag de Manke, moest voorover op het door de zon beschenen asfalt liggen. Altijd is er een groot publiek — dat niet reageert, niet joelt, niet laat blijken dat het begrijpt wat er gaande is. Solo heeft een communistisch bestuur gehad. De rode ex-burgemeester Utomo Ramelan zit gevangen in de kraton. Hij had overal onder zich partijgenoten geplaatst. Nu is hij opgevolgd door een katholiek. Leger en politie grepen honderden communisten in de kraag. Er werd gedemonstreerd tegen de partij. Chinezen die terecht of ten onrechte ervan werden beschuldigd de communistische propaganda te hebben gefinancierd, raakten hun toko's kwijt in een reeks grote branden. Maar de communisten, tot zo kort geleden gevreesd, joegen binnen een paar weken de angst onder de mensen hoog op. De ontvoering van anticommunisten kwam op dreef. Hoogtij voor de beulen. Een bruiloftsgast die even was gaan kijken naar de brand van het communistisch hoofdkwartier keerde niet levend terug. De jongerenorganisaties die aan betogingen hadden deelgenomen, verloren dertien leden. Telkens nieuwe verdwijningen. „Voordat we in Solo klaar zijn met de communisten, zijn we drie of vier maanverder", schatte de militaire commandant j die mij in Djokja had uitgelegd hoe de algodja's (volgens de inlichtingen waar- ■ over het leger beschikte) zich in de geestestoestand brengen waarin ze hun gruwelijke werk verrichten. Of de raming van de commandant te optimistisch kan zijn, durf ik niet te beoordelen. Ik zoek voor de passiviteit van de toeschouwers bij de vernedering van Karno Gedjig aanvullende verklaringen naast de angst en het wantrouwen waarvan ik getuige meen te zijn geweest. Solo, hoewel verarmd, is een trotse stad. Hier zetelt de oude cultuur. Hier in Djokja is eeuwenlang de Javaanse beschaving weergaloos geweest. De rest van Java, buiten de Vorstenlanden, bestaat uit niets dan de „pesisir", de kuststreek, waar geen hoge levensvormen heersen. En wat gebeurt er nu in Solo, hun Kotapradja, hun Negari, de Grote Stad? De mensen zijn niet alleen bang, lijkt het me, maar ook beschaamd. Ze zouden hun ogen willen sluiten, de terreur en de barre tegenmaatregelen willen vergeten of ontkennen. Het leger staat dit niet toe, de communisten evenmin. Nog vier maanden van strijd? Een communistische opstand of machtsgreep is na de jongste mislukking weer in geen jaren te verwachten; dit kan met evenveel zekerheid worden voorspeld als in '26 en '48. Maar Solo is nog niet vrij, al is het door de para's in hun toepasselijke junglekleding bezet.

=== [Page 1] === And shame Every morning the paras in Solo have one or more enemies of the people appear in front of the town hall. Yesterday it was three members of the Gerwani, the communist women's league that was involved in the massacres in the most dissolute manner. The threesome, dressed as the Manke [?] today, had to lie face down on the sun-baked asphalt. There is always a large public — that does not react, does not jeer, does not show that it understands what is going on. Solo has had a communist administration. The red ex-mayor Utomo Ramelan is imprisoned in the kraton. He had placed party comrades everywhere under him. Now he has been succeeded by a Catholic. Army and police grabbed hundreds of communists by the collar. There were demonstrations against the party. Chinese who rightly or wrongly were accused of having financed the communist propaganda lost their shops in a series of large fires. But the communists, feared until so recently, drove up fear among the people within a few weeks. The abduction of anti-communists got into full swing. High season for the executioners. A wedding guest who had gone for a moment to look at the fire at the communist headquarters did not return alive. The youth organisations that had taken part in demonstrations lost thirteen members. Time and again new disappearances. "Before we are finished with the communists in Solo, we will be three or four months further on", estimated the military commander who had explained to me in Djokja how the algojas [executioners] (according to the information at the army's disposal) bring themselves into the state of mind in which they perform their gruesome work. Whether the commander's estimate may be too optimistic I dare not judge. I seek, for the passivity of the spectators at the humiliation of Karno Gedjig, additional explanations besides the fear and distrust of which I think I have been witness. Solo, although impoverished, is a proud city. Here the old culture is seated. Here in Djokja Javanese civilisation has for centuries been unrivalled. The rest of Java, outside the Principalities [Vorstenlanden], consists of nothing but the "pesisir", the coastal region, where no high forms of life prevail. And what is happening now in Solo, their Kotapradja, their Negari, the Great City? The people are not only afraid, it seems to me, but also ashamed. They would like to close their eyes, forget or deny the terror and the harsh countermeasures. The army does not permit this, nor do the communists. Another four months of struggle? A communist uprising or seizure of power is not to be expected for years after the latest failure; this can be predicted with as much certainty as in '26 and '48. But Solo is not yet free, although it is occupied by the paras in their appropriate jungle clothing.