Het trauma van 1965 jeukt en zeurt (The trauma of 1965 itches and nags)

De tv in Indonesië vertoont, zoals alle tv-stations in de wereld, de afschrikwekkende beelden van slachtpartijen in Rwanda waar een half miljoen slachtoffers in stukken werden gehakt. Meer dan in menig ander land komen deze beelden hard aan in de huiskamers van Indonesische gezinnen. De ouderen herinneren zich de golf van geweld na de coup in 1965 maar al te goed, maar wensen er niet over te praten. De jongeren, die vaag weten van de eigen geschiedenis, beginnen meer en meer vragen te stellen. Het is dertig jaar geleden dat zich in Indonesië een gruwelijk drama begon te voltrekken. Een mislukte 'coup' op 1 oktober 1965 en een massale slachting onder de communisten in de maanden daarna. De schattingen over het aantal doden lopen uiteen van 500 000 tot 1 miljoen, 200 000 mishandeld. De pijn is nog niet verwerkt. Het trauma kan ook niet worden verwerkt, zolang niet is [Unreadable] wat waar en niet waar is. De machthebbers die profiteerden van de coup, schreven hun eigen geschiedenis en indoctrineerden een ganse natie. Maar het trauma jeukt en zeurt, langzaam begint de kruik met leugens te barsten. Zoals na de oorlog in Europa weet iedereen in Indonesië wie na 1965 goed of fout is. Het is erin gehamerd: leden van de communistische PKI zijn fout en dat wordt hun kinderen nog nagedragen. Ex-politieke gevangenen uit die tijd dragen het stempel nog letterlijk op hun identiteitsbewijs. Maar in de dorpen op Java en Bali, waar vooral is huisgehouden, weet iedereen die destijds leefde wie de sadisten waren die vader, moeder, broer of zus op gruwelijke wijze vermoordden. De haat sluimert. Een ex-politieke gevangene vertelt hoe het doorstane leed altijd weer terugkomt, ook na haar vrijlating. „Wat mij erg droevig maakt, is dat mijn kinderen zulke verschrikkelijke dingen leren over Gerwani (de aan de communistische PKI gelieerde vrouwenorganisatie, red.). Ik merkte dat mijn zoon [Unreadable]. Tenslotte kwam hij naar me toe en vroeg: 'Ma, waarom ben je lid geworden van zo'n verdorven groep die het land zoveel schade heeft gedaan. Was jij ook een hoer? Iedereen zei dat alle Gerwani-leden hoeren waren, slechte vrouwen.' Hoe kan ik hem uitleggen waar ik voor leefde, wat mijn idealen waren? Ik zie nog de verwarring en schaamte in zijn ogen. Hoe zal hij ooit mijn leven begrijpen?" Het is precies de reden waarom M. R. Siregar, die als politiek vluchteling in Nederland woont, aan het schrijven is geslagen. Toen zijn kinderen hem bezochten, vroegen zij wat er nu werkelijk was gebeurd op 1 oktober 1965. Dat confronteerde hem met het feit dat de jonge generatie verstoken is gebleven van het recht om te weten. Hij publiceert vandaag een boek van 620 pagina's: een minutieuze beschrijving van de gebeurtenissen in 1965 vanuit het gezichtspunt van de PKI. In het Bahasa Indonesia, want het is voor hem belangrijk dat het in Indonesië wordt verspreid en gelezen, als tegenwicht voor de propaganda van de Indonesische regering die de PKI als bron van alle kwaad heeft afgeschilderd. Het is dertig jaar geleden en nog is de ware toedracht van de coup niet onomstreden vastgesteld. Journalist, schrijver en na de machtsovername minister en vice-president Adam Malik zei: „Er was en is een samenzwering om te zwijgen. Een soort Freudiaanse blokkade lijkt de mensen die het kunnen weten de mond te snoeren." Gebrek aan juiste informatie brengt de wildste verhalen in de wereld. Verhalen die in Indonesië de ronde doen via de Kabar Angin, de wind die geruchten verspreidt. Vooral de ideologische tegenstellingen hebben de werkelijkheid geweld aangedaan. Veel zou opgehelderd kunnen worden als de persoonlijke archieven van een van de hoofdrolspelers, president Soeharto, open zouden gaan. Wie weet, na zijn dood. Toch valt na veel schiften wel het meest waarschijnlijke verhaal te schrijven. Een geschiedenis die voor 'waar' doorgaat zolang niet het tegendeel blijkt. De coup is niet het verhaal van de nacht van 30 september/1 oktober 1965. Al jaren daarvoor dienen de voortekenen zich aan en in de jaren daarna blijken de immense effecten op de samenleving. Indonesië is een jonge staat en de eerste president Soekarno is een groot orator die zichzelf graag hoort spreken. De populist is vooral vanwege zijn charisma geliefd. Hij heeft echter meer aandacht voor ideologie dan economie. Het land verkeert in een deplorabele staat. Vooral als hij in 1957 in één klap de Nederlandse bedrijven nationaliseert, stort de economie in en halverwege de jaren zestig is er geen teken van herstel. In 1964 en 1965 blijkt steeds vaker dat Soekarno ernstig ziek is en niet meer aan regeren toekomt. De discussie in binnen- en buitenland gaat vooral over zijn naderende overlijden en de gevolgen daarvan. De vrees voor chaos is groot, want ondanks alles is Soekarno als enige in staat het land bijeen te houden. In de samenleving nemen de spanningen toe. Tussen communisten en het leger, tussen de boerenbonden en de moslimse orthodoxie (de santri) en ook tussen legeronderdelen onderling. Het is een kruitvat waar een gerucht als een gevaarlijke ontsteking kan werken. En geruchten zijn er volop. Al vanaf januari 1965 verdenkt iedereen elkaar van pogingen de macht te grijpen. Wie het gerucht heeft verspreid en of het waar is, zal nog moeten blijken, maar de jonge linkse officieren beginnen te geloven dat er een 'Raad van generaals' is, die onder aanvoering van opperbevelhebber Nasoetion gereed staat om de macht te grijpen, op 5 oktober. Jonge officieren uit de lijfwacht van Soekarno willen dat voorkomen en onder leiding van de luitenant-kolonel Untung wordt het plan gesmeed om in de nacht van 30 september op 1 oktober de 'vermeende' Raad van generaals in één klap uit te schakelen. Zij krijgen zes van de zeven legerleiders te pakken en schieten er drie ter plekke dood. Alleen Nasoetion weet via de achterdeur te ontkomen. Zijn adjudant wordt meegenomen. Zijn dochtertje van zeven wordt bij de schermutselingen doodgeschoten. De jonge militairen vervoeren de generaals dood en levend naar de luchtmachtbasis Halim, waar de groep haar basis heeft en gooien de lijken bij Lobang Buaya (krokodillenkuil) in een diepe put. Veel verder komt de actie niet. Er is onvoldoende vooruit gedacht. Soekarno zou de actie later een 'infantiele stommiteit' noemen. Dat maakt het voor generaal Soeharto, na de moord op legercommandant Yani de eerste in lijn achter opperbevelhebber Nasoetion, vrij eenvoudig om nog voor de middag de opstandige legeronderdelen in het gareel te krijgen. Soekarno, die zich even bij de opstandige militairen op de luchtmachtbasis Halim voegde maar er waarschijnlijk niet echt bij betrokken was, maakt dan een domme en wellicht cruciale fout. Hij passeert Soeharto, die toch de meest voor de hand liggende kandidaat is om legercommandant te worden. Soekarno is niet dol op Soeharto en noemt hem een stijfkop. De president benoemt de jonge generaal-majoor Pranoto tot plaatsvervangend legercommandant. Het is zeer waarschijnlijk dat die miskenning bij Soeharto zo slecht valt, dat hij niet meer luistert naar de president, diens orders negeert en zijn eigen plan trekt. Een plan dat uiteindelijk Soeharto aan de macht zal brengen en dat daarom wel de tweede coup wordt genoemd. Er zijn er die menen dat Soeharto alles in scène heeft laten zetten en als superbrein een succesvol machtsspel heeft gespeeld, met als bekroning het presidentschap. Een knullig voorspel als dat van Untung en de zijnen laat zich echter nauwelijks regisseren. Waarschijnlijker is dat Soeharto als rasopportunist stap voor stap goed van de onoverzichtelijke chaos heeft geprofiteerd en als overwinnaar uit de bus is gekomen. Wel wordt aangenomen dat Soeharto van tevoren op de hoogte is gesteld door een van de coupplegers uit het gezelschap van Untung, kolonel Latief. Bij zijn proces in 1978 heeft Latief zelfs verklaard tot twee keer toe Soeharto te hebben bezocht: twee dagen voor de coup en vier uur voor de moordpartij op de generaals. Soeharto deed niets om zijn collega's te redden. Soeharto zelf doet geheimzinnig over het contact met Latief. De kolonel bezocht hem die nacht in het hospitaal, waar hij waakt over zijn vijfjarige zoontje Tomy, dat een pan hete soep over zich heen kreeg. Soeharto verklaart in interviews dat Latief kwam om poolshoogte te nemen en tot zijn tevredenheid zag dat er van Soeharto niets te duchten viel. Zijn hoofd stond immers niet naar militaire zaken. Later zou Soeharto echter zeggen dat Latief niet de moed had om hem in het hospitaal neer te schieten. Hoe intrigerend de gebeurtenissen in de eerste oktobernacht in Jakarta ook zijn, wat er in de maanden en jaren daarna gebeurt, is bloedstollend en heeft een bom onder de toekomst van Indonesië gelegd. In het machtsvacuüm dat ontstaat (Soeharto bouwt langzaam aan zijn Nieuwe Orde en wordt pas in maart 1966 premier en in 1967 waarnemend president), vinden vooral op Java en Bali onmenselijke slachtpartijen plaats, waarbij iedereen die iets met het communisme van doen had, te grazen wordt genomen. Jonge moslims worden opgejut en van wapens voorzien. Niet zelden gaat het daarbij om het vereffenen van oude rekeningen. De nieuwe elite brengt, gesteund door het leger, de oude elite om. Soeharto wil in één klap afrekenen met de communisten en de PKI. Zij krijgen de schuld van de mislukte coup, terwijl het vrij zeker is dat de partij als geheel nauwelijks weet heeft gehad van de couppoging. Alleen de PKI-leider Aidit zat in het complot, maar opereerde zeer eigenzinnig. Voor de afrekening met de communisten in Indonesië wordt een smaadcampagne opgezet, waarbij de communisten als verdorven duivels worden afgeschilderd. De onrust in het land wordt niet gedempt, maar gestimuleerd. De Amerikanen tonen grote interesse voor de campagne tegen de PKI. De onhandige coup en het opportunistische antwoord van Soeharto dragen waarschijnlijk niet de handtekening van de Amerikaanse inlichtingendienst, de CIA, ondanks spannende verhalen over mysterieuze tussenpersonen. Maar de ambassadeur van de VS in Jakarta heeft de militairen na de coup zeker gestimuleerd schoon schip te maken met de communisten. De Amerikanen tobben al genoeg met Vietnam en zien het potentieel rijke Indonesië graag in het westerse kamp. Ambassadeur Marshall Green telegrafeert, naar later is gebleken, vrij openlijk met Washington over de campagne tegen de PKI: „We denken dat het leger blijft proberen, wellicht niet altijd even doelgericht als wij zouden willen, om de zaken te laten marcheren in een richting die wij graag zien. Hun succes of mislukking bepaalt het onze in Indonesië in de komende tijd." Minister van buitenlandse zaken Dean Rusk wordt volledig geïnformeerd over de steun van de militairen bij de massamoorden en hoe de militairen Soekarno dwarsbomen in zijn pogingen het bloedvergieten te voorkomen. Toch laat hij de ambassadeur weten dat de militairen kunnen rekenen op de steun van de VS voor een grote campagne tegen de PKI. Een slachtoffer van de haatcampagne is de communist Gatot. Hij is aanvankelijk ondergedoken, maar wordt al snel gepakt. Pas in 1975 wordt hij voorgeleid en in 1976 veroordeeld tot de dood. Ondanks felle internationale protesten vindt in juli 1985 de geheime executie plaats op de dan zestigjarige man. Zijn vrouw, die elders gevangen zit, weet van niets. Tijdens zijn proces hield Gatot een urenlange aanklacht tegen de nieuwe machthebbers, waarin hij de gruwelen beschrijft: „Sadisme en onbeschrijfelijk onmenselijke martelingen vergezelden de massale slachtpartijen. Gezinnen werden geheel uitgeroeid, waarbij kinderen voor de ogen van hun ouders één voor één gedood werden, tot het tenslotte de beurt van de vader was. Een vrouw die zwanger was en toevallig dorpshoofd, werd vermoord. Vrouwen werden met hun kinderen op hun heup gedood aan de oevers van rivieren. Er werden wedstrijden gehouden in het moorden. Wie het beste iemand met één houw in tweeën kon klieven van boven naar beneden, kreeg er een extra beloning voor. Dit is gebeurd in Singosari. Vele moorden hadden plaats aan de oevers van rivieren zodat men geen graven hoefde te delven. Afgehouwen hoofden werden opgehangen op de markten, voor de huizen, aan de kant van wegen, sommige zelfs met kalk besmeurd. Er dreven lijken van vrouwen met een baby zogend aan de borst in de rivier de Brantas en in de rivier de Bengawan Solo bij Bojonegoro werden lijken tot een vlot samengebonden. Op een brug in de buurt van Babat, die had gediend als mensenabattoir, bewees een stroom van geronnen bloed hoeveel mensen daar waren gedood. Sommige slachtoffers werden langzaam gedood door hun ledematen een voor een af te snijden, anderen werden gedwongen in een greppel te springen om daar levend begraven te worden. In een gevangenis bevalen regeringstroepen die buitengewoon anticommunistisch waren de gevangenen met hun hoofd omlaag van een platform te springen en als er dan nog een slachtoffer in leven zou blijken te zijn, dan moet dat een godswonder genoemd worden. Mannelijke schaamdelen werden afgesneden en naar aantal kreeg men uitbetaald. Die slachtpartijen waren niet zomaar een exces of een gevolg van massahysterie maar ze waren georganiseerd. Beraamd en bewust overwogen." Dat concludeert ook Saskia E. Wieringa, antropologe verbonden aan het Institute of Social Studies, die op 8 oktober aan de Universiteit van Amsterdam promoveert op de rol van vrouwen voor en na de machtsovername. Van een levende vrouwenbeweging, die onder Soekarno heel wat in de melk te brokken had, zijn slechts theekransjes overgebleven waar men leert koekjes te bakken, zegt Wieringa. De metamorfose is volgens haar het gevolg van de bewuste smaadcampagne tegen politiek bewuste vrouwen die in 1965/1966 is opgezet en die nog voortduurt. Politiek actieve vrouwen worden afgeschilderd als brutaal, verdorven en hoerig. Het ideaalbeeld van devote moeders met kinderen wordt opnieuw opgepoetst. Saskia Wieringa sprak met vele, inmiddels oude vrouwen. De ex-politieke gevangenen vroegen haar hun geschiedenis te onderzoeken en te herschrijven, als tegenwicht tegen de smadelijke verhalen van het leger en de regering. De aan de PKI gelieerde vrouwenbeweging Gerwani kreeg de schuld van gruwelijke mishandeling van de vermoorde generaals. Opgepakte vrouwen deden wilde bekentenissen op speciaal belegde persconferenties. De meest bizarre berichten verschenen in de kranten. De verdorven vrouwen, die werden opgeleid in trainingskampen op de luchtmachtbasis Halim, zouden met scheermessen de generaals de ogen hebben uitgestoken en gecastreerd. De vrouwen dansten daarbij in hoerige kledij. Ze waren geïnjecteerd met stoffen om de lusten op te wekken. De boodschap was duidelijk: het communisme perverteert onze vrouwen. Mannen moeten bang zijn voor communistische vrouwen, die brutaal voor hun mening uitkomen en desnoods tot castratie overgaan. De lijken van de generaals zijn nauwkeurig onderzocht en daarbij zijn slechts schotwonden en kneuzingen gevonden. Blauwe plekken die het gevolg kunnen zijn van slagen met geweerkolven of van een val in een diepe kuil. Soeharto kent het rapport, want zijn handtekening staat eronder, maar hij laat de smaadcampagne voortduren. De dan al machteloze president Soekarno doet nog een poging het tij te keren. Hij laat het sectierapport openbaar maken om de gekte in zijn land te stoppen. Maar slechts één krant drukt een klein berichtje af. Voor het overige is het rapport van de lijkschouwer in Indonesië nooit publiek geworden. Het is pas gepubliceerd in 1987, in de VS door de Amerikaanse wetenschapper Ben Anderson. Soeharto dicht de vrouwen een grote rol toe bij de machtsovername. Hij richt de organisatie ter Bevordering van het Welzijn van het Gezin op, de PKK. De PKK is terug te vinden in elke kampong en wordt voorgezeten door de echtgenote van het dorpshoofd. In zijn autobiografie schrijft Soeharto: „Een hechte natie krijg je alleen wanneer zij kinderen voortbrengt die straks zullen opgroeien tot lichamelijk en geestelijk gezonde staatsburgers, intelligent en met een sterke persoonlijkheid, vaardig en nobel, verantwoordelijk en geprezen om hun doen en laten. Zulke kinderen kunnen alleen maar opgroeien als zij worden verzorgd en grootgebracht door moeders die hun moederrol ook kunnen vervullen." Soeharto heeft na de coup in 1965 Indonesië in een ijzeren greep gekregen en met veel machtsvertoon dertig jaar lang de orde weten te handhaven. Zijn rol in de coup die hem aan de macht bracht, is waarschijnlijk gewoner dan gedacht. Zijn betrokkenheid bij het wegvagen van de communisten nadien is echter groot. Regelmatig duiken geruchten op over de gezondheid van de nu 74-jarige Soeharto. Dit voorjaar nog dachten velen dat hij in het ziekenhuis lag en dan slaat menigeen de schrik om het hart. De dood van Soeharto kan een machtsvacuüm doen ontstaan waarin oude vetes oplaaien, zoals ook onder de in 1964 steeds zwakker wordende Soekarno het geval was. Weliswaar draait de economie beter, maar de onvrede over de onvrijheid, de sociale ongelijkheid, de corruptie en de verrijking bij de elite is groot. Er valt veel af te rekenen. In elk dorp weet men nog wie de beulen waren. Er is veel haat gezaaid en als het deksel van de ketel vliegt, zijn er geen structuren, zoals oppositionele politieke partijen om de woede te kanaliseren. Zo kan de 'Nieuwe Orde' in zijn eigen val stappen en creëert 'het zachtste volk der aarde' nieuwe helden en slachtoffers. [fragment from adjacent column (sidebar):] In Indonesië voltrok zich dertig jaar geleden een massale slachting onder de communisten. Tot op vandaag zijn de wonden niet geheeld; nog altijd staat de één bekend als 'goed', de ander als 'fout'. Maar het trauma jeukt en zeurt, langzaam begint de kruik met leugens te barsten. [Caption:] Uitverkoren studenten en leden van de elitetroepen paraderen op een Indonesische feestdag. FOTO WERRY CRONE, TROUW

=== [Page 1] === [Translator's note: the OCR interleaves the newspaper columns; the passages below are given in reconstructed reading order.] Photo/pull quote: In Indonesia a mass slaughter of communists took place thirty years ago. To this day the wounds have not healed; one is still known as "good", another as "wrong". But the trauma itches and nags, slowly the jug of lies begins to burst. TV in Indonesia shows, like all TV stations in the world, the horrifying images of the massacres in Rwanda where half a million victims were hacked to pieces. More than in many another country these images hit hard in the living rooms of Indonesian families. The older generation remembers the wave of violence after the coup in 1965 only too well, but does not want to talk about it. The young, who often know nothing of their own history, begin to ask more and more questions. It is thirty years ago that a gruesome drama began to unfold in Indonesia. A failed "coup" on 1 October 1965 and a mass slaughter among the communists in the months afterwards. The estimates of the number of dead range from 500,000 to 1 million, 200,000 maltreated. The pain has not yet been processed. The trauma can also not be processed as long as it has not been established what is true and what is not. The power-holders who profited from the coup wrote their own history and indoctrinated an entire nation. But the trauma itches and nags; slowly the jug of lies begins to burst. As after the war in Europe, everyone in Indonesia knows who after 1965 is good or wrong. It has been hammered in: members of the communist PKI are wrong and that is still held against their children. Ex-political prisoners from that time still carry the stigma literally on their identity cards. But in the villages on Java and Bali, where the worst havoc was wrought, everyone who lived at the time knows who the sadists were who horribly murdered father, mother, brother or sister. The hatred slumbers. An ex-political prisoner tells how the suffering undergone keeps coming back, even after his release. "What makes me very sad is that my children learn such terrible things about Gerwani (the women's organisation affiliated to the communist PKI, ed.). I noticed that my son [...]. Finally he came to me and asked: 'Ma, why did you become a member of such a depraved group that has done so much damage to the country. Were you also a whore? Everyone said that all Gerwani members were whores, bad women.' How can I explain to him what I lived for, what my ideals were? I still see the confusion and shame in his eyes. How will he ever understand my life?" It is precisely the reason why M. R. Siregar, who lives in the Netherlands as a political refugee, has taken to writing. When his children visited him, they asked what had really happened on 1 October 1965. That confronted him with the fact that the young generation has been deprived of the right to know. He publishes today a book of 620 pages: a meticulous description of the events in 1965 from the point of view of the PKI. In Bahasa Indonesia, for it is important to him that it is distributed and read in Indonesia, as a counterweight to the propaganda of the Indonesian government, which has portrayed the PKI as the source of all evil. It is thirty years ago and the true course of the coup has still not been established beyond dispute. Journalist, writer and, after the seizure of power, minister and vice-president Adam Malik said: "There is a conspiracy of silence. A kind of Freudian blockade seems to gag the people who could know." Lack of correct information brings the wildest stories into the world. Stories that go the rounds in Indonesia through the Kabar Angin, the wind that spreads rumours. Above all the ideological antagonisms have done violence to reality. Much could be clarified if the personal archives of one of the main players, President Soeharto, were opened. Who knows, after his death. Yet after much sifting the most probable story can be written. A history that passes as "true" as long as the opposite is not shown. The coup is not the story of the night of 30 September/1 October 1965. For years before, the omens present themselves and in the years afterwards the immense effects on society become apparent. Indonesia is a young state and the first president Soekarno is a great orator who likes to hear himself speak. The populist is beloved above all because of his charisma. He has, however, more attention for ideology than for economics. The country is in a deplorable state. Especially when in 1957 he nationalises the Dutch companies at a stroke, the economy collapses and by the mid-sixties there is no sign of recovery. In 1964 and 1965 it appears ever more often that Soekarno is seriously ill and no longer gets round to governing. The discussion at home and abroad is mainly about his approaching death and its consequences. The fear of chaos is great, for in spite of everything Soekarno is the only one able to hold the country together. In society tensions rise. Between communists and the army, between the peasants' unions and the Muslim orthodoxy (the santri) and also between army units themselves. It is a powder keg in which a rumour can act as a dangerous detonator. And rumours there are aplenty. Since January 1965 everyone has suspected everyone else of attempts to seize power. Who spread the rumour and whether it is true remains to be shown, but the young left-wing officers begin to believe that there is a "Council of Generals" which, under the leadership of commander-in-chief Nasution, stands ready to seize power on 5 October. Young officers from Soekarno's bodyguard want to prevent that and under the leadership of Lieutenant-Colonel Untung the plan is forged to eliminate in one blow, in the night of 30 September to 1 October, the "alleged" Council of Generals. They get hold of six of the seven army leaders and shoot three of them dead on the spot. Only Nasution manages to escape through the back door. His adjutant is taken along. His little daughter of seven is shot dead in the skirmishes. The young soldiers transport the generals, dead and alive, to the air force base Halim, where the group has its base, and throw the bodies at Lobang Buaya (crocodile pit) into a deep well. The action goes not much further. Insufficient forethought had been given. Soekarno would later call the action an "infantile stupidity". That makes it quite easy for General Soeharto, after the murder of army commander Yani the first in line behind commander-in-chief Nasution, to bring the rebellious army units into line before noon. Soekarno, who joined the rebellious soldiers at the Halim air force base for a moment but was probably not really involved, then makes a stupid and perhaps crucial mistake. He passes over Soeharto, who is after all the most obvious candidate to become army commander. Soekarno is not fond of Soeharto and calls him a stubborn man. The president appoints the young Major-General Pranoto as acting army commander. It is very probable that this slight sits so badly with Soeharto that he no longer listens to the president, ignores his orders and goes his own way. A plan that will ultimately bring Soeharto to power and which is therefore called the second coup. There are those who think that Soeharto had everything staged and, as a mastermind, played a successful power game, crowned with the presidency. A clumsy prelude like that of Untung and his men can hardly be directed, however. More probable is that Soeharto, as a born opportunist, profited step by step from the confusing chaos and emerged as victor. It is assumed, however, that Soeharto was informed beforehand by one of the coup-makers from Untung's company, Colonel Latief. At his trial in 1978 Latief even declared that he had visited Soeharto twice: two days before the coup and four hours before the murder of the generals. Soeharto did nothing to save his colleagues. Soeharto himself is secretive about the contact with Latief. The colonel visited him that night in the hospital, where he was keeping watch over his five-year-old son Tomy, who had had a pan of hot soup spilled over him. Soeharto states in interviews that Latief came to take stock and saw to his satisfaction that nothing was to be feared from Soeharto. His mind, after all, was not on military matters. Later, however, Soeharto would say that Latief had not had the courage to shoot him in the hospital. However intriguing the events in the first October night in Jakarta, what happens in the months and years afterwards is blood-curdling and has planted a bomb under the future of Indonesia. In the power vacuum that arises (Soeharto slowly builds his New Order and becomes prime minister only in March 1966 and acting president in 1967), inhuman massacres take place, above all on Java and Bali, in which everyone who had anything to do with communism is dealt with. Young Muslims are egged on and supplied with weapons. Not infrequently it is a matter of settling old scores. The new elite, supported by the army, does away with the old elite. Soeharto wants to settle accounts in one blow with the communists and the PKI. They are blamed for the failed coup, while it is fairly certain that the party as a whole hardly knew of the coup attempt. Only the PKI leader Aidit was in the plot, but operated very much on his own. For the settling of accounts with the communists in Indonesia a smear campaign is set up, in which the communists are portrayed as depraved devils. The unrest in the country is not damped but stimulated. The Americans show great interest in the campaign against the PKI. The clumsy coup and Soeharto's opportunistic answer probably do not bear the signature of the American intelligence service, the CIA, despite exciting stories about mysterious intermediaries. But the ambassador of the US in Jakarta certainly encouraged the military after the coup to make a clean sweep of the communists. The Americans are already troubled enough with Vietnam and would gladly see potentially rich Indonesia in the Western camp. Ambassador Marshall Green telegraphs, as has later turned out, fairly openly with Washington about the campaign against the PKI: "We think that the army will continue to try, perhaps not always as purposefully as we would like, to make things march in a direction we like to see. Their success or failure determines ours in Indonesia in the coming time." Secretary of State Dean Rusk is fully informed about the support of the military in the mass murders and how the military thwart Soekarno in his attempts to prevent the bloodshed. Yet he lets the ambassador know that the military can count on the support of the US for a large campaign against the PKI. A victim of the hate campaign is the communist Gatot. He initially goes into hiding, but is soon caught. Only in 1975 is he brought before a court and in 1976 sentenced to death. Despite fierce international protests the secret execution takes place in July 1985 of the then sixty-year-old man. His wife, who is imprisoned elsewhere, knows nothing. During his trial Gatot gave an hours-long indictment against the new power-holders, in which he describes the horrors: "Sadism and indescribably inhuman tortures accompanied the mass slaughters. Families were entirely wiped out, whereby children were killed one by one before the eyes of their parents, until finally it was the father's turn. A woman who was pregnant and who happened to be a village head was murdered. Women were killed with their children on their hips on the banks of rivers. Competitions were held in killing. Whoever could best cleave someone in two with one blow from top to bottom received an extra reward for it. This happened in Singosari. Many murders took place on the banks of rivers so that no graves needed to be dug. Severed heads were hung up in the markets, in front of houses, at the side of roads, some even smeared with lime. Corpses of women with babies at the breast drifted in the river Brantas and in the river Bengawan Solo at Bojonegoro corpses were bound together into a raft. On a bridge near Babat, which had served as a human abattoir, a stream of clotted blood proved how many people had been killed there. Some victims were killed slowly by cutting off their limbs one by one, others were forced to jump into a ditch to be buried alive there. In a prison government troops that were exceptionally anti-communist ordered the prisoners to jump head first from a platform, and if a victim then turned out still to be alive, that must be called a miracle. Male genitals were cut off and one was paid according to the number. Those slaughters were not just an excess or a consequence of mass hysteria but they were organised. Planned and deliberately considered." That is also the conclusion of Saskia E. Wieringa, anthropologist attached to the Institute of Social Studies, who on 8 October obtains her doctorate at the University of Amsterdam on the role of women before and after the seizure of power. Of a living women's movement, which under Soekarno had a good deal to say, only tea parties are left where one learns to bake cookies, says Wieringa. The metamorphosis is according to her the result of the deliberate smear campaign against politically conscious women which was set up in 1965-66 and which still continues. Politically active women are portrayed as impudent, depraved and whorish. The ideal image of devout mothers with children is polished up again. Saskia Wieringa spoke with many women, now old. The ex-political prisoners asked her to research and rewrite their history, as a counterweight to the defamatory stories of the army and the government. The women's movement Gerwani, affiliated to the PKI, was blamed for gruesome maltreatment of the murdered generals. Arrested women made wild confessions at specially convened press conferences. The most bizarre reports appeared in the newspapers. The depraved women, who were trained in training camps at the Halim air force base, were said to have gouged out the generals' eyes with razor blades and castrated them. The women danced in whorish dress. They were injected with substances to arouse lust. The message was clear: communism perverts our women. Men must be afraid of communist women, who boldly speak their minds and if necessary proceed to castration. The corpses of the generals have been carefully examined and only gunshot wounds and bruises were found. Bruises that may be the result of blows with rifle butts or of a fall into a deep pit. Soeharto knows the report, for his signature is under it, but he lets the smear campaign continue. The by then powerless President Soekarno makes one more attempt to turn the tide. He has the autopsy report made public in order to stop the madness in his country. But only one newspaper prints a small item. Otherwise the coroner's report was never made public in Indonesia. It was only published in 1987, in the US by the American scholar Ben Anderson. Soeharto assigns the women a large role in the seizure of power. He sets up the organisation for the Promotion of the Welfare of the Family, the PKK. The PKK is found in every kampong and is chaired by the wife of the village head. In his autobiography Soeharto writes: "You only get a close-knit nation when it produces children who will grow up to be physically and mentally healthy citizens, intelligent and with a strong personality, skilled and noble, responsible and praised for their conduct. Such children can only grow up if they are cared for and brought up by mothers who can also fulfil their role as mothers." Soeharto has had Indonesia in an iron grip since the coup in 1965 and with much display of power has managed to maintain order for thirty years. His role in the coup that brought him to power is probably more ordinary than thought. His involvement in the wiping out of the communists afterwards, however, is great. Rumours regularly surface about the health of the now 74-year-old Soeharto. This spring many still thought that he was in hospital and then many a heart skips a beat. The death of Soeharto may create a power vacuum in which old feuds flare up, as was also the case under the ever weaker Soekarno in 1964. True, the economy is doing better, but the discontent about the lack of freedom, the social inequality, the corruption and the enrichment of the elite is great. There is much to settle. In every village people still know who the executioners were. Much hatred has been sown and if the lid flies off the pot, there are no structures, such as opposition political parties, to channel the anger. Thus the "New Order" can step into its own fall and "the gentlest people on earth" creates new heroes and victims. Photo caption: Selected students and members of the elite troops parade on an Indonesian holiday. PHOTO WERRY CRONE, TROUW